Böbrek: Anatomisi - Çalışma Şekli ve Görevleri

Böbrek: Anatomisi – Çalışma Şekli ve Görevleri

Böbrek hakkında hazırladığımız detaylı makaleye göz atın.Böbreklerin anatomisini, böbreklerin çalışma şekli ve görevlerini, bir böbreğin ağırlığını, kaç santim boyunda olduğunu ve çok daha fazlasını öğrenin.

Böbrek Anatomisi

Böbrek Anatomisi
Böbrek Anatomisi

Böbrekler, batın arka duvarında, periton arkasında, bel kemiğinin her iki yanında, ikinci lumbar vertebra hizasında bulunurlar. Solunum hakaretleriyle, bunlar da aşağı yukarı hakaret ederler.

Üst kutupları üzerinde, böbrek üstü bezleri vardır. İç kenarlarından, içerinde mesaneye idrar taşıyan tüpler olan üreterler uzanır. İnsan böbreği aşağı yukaru 10 santim uzunluğunda, 150 gram ağırlığındadır ve kapsül adını alan ser bir fibroz doku ile kaplıdır. Böbrek dokusuna arterler, venler ve sinirler, üreterlerin girdikleri noktadan girer ve bu nokta, bilum adını alır.

Böbreklerde uzunlamasına bir kesit yapılırsa, böbrek dokusunun dışta soluk renkli korteks ve içte daha koyu renkli medulla kısımlarına ayrıldığı görülür. Medulla, hilumdaki boşluk olan pelvi boşluğuna açılan piramitlerden ibarettir. Böbrek esas dokusu, takriben bir milyon mikroskopik nefron’dasn yapılmıştır. Her nefronun başlangıcı, bir zarla çevrelenmiş ve glomerül adı verilen kılcal damara yumağı halindedir. Glomerül ile onu çevreleyen zarın bütününe Malpighi cismi adı verilir.

Malpighi cisminden 30-40 mm uzunluğunda tübülüs (borucuk) uzanır. Bu tübülüsün ilk kısmı kıvrımlıdır, bu nedenle proksimal kıvrımlı kısım diye adlandırılır. Tübülüsün bundan sonra gelen kısmı, önbce medullaya doğru dümdüz iner, saç fşrketesini andrırırcasına kıvrılır ve yine büklümlü bir kısım teşkil eder. Bu ikinci büklümlü kısma da distal kıvrımlı kısım adı verilir.

Bu tübülüsler, bir toplayıcı boruda sonlanırlar. Her bir toplayıcı boruya, yaklaşık olarak 10 nefron açılır ve toplayıcı boruların hepsi de birleşip böbrek pelvisine açılırlar. Böbreklere kan, abdominal aorttan (karın aortundan) doğrudan dallanmış olan iki renal arter’den (böbrek atardamarlarından) gelir ve venöz kan da renal venler’le (böbrek toplardamarlarıyla) alt vena cava’ya (ven boşluğuna) açılır. Lenf damarları da, kan damarlarına paralel seyreder.

Böbreklerin Çalışması ve Görevleri

Böbreklerin görevleri, kanın asit-baz dengesini sabit tutmak, vücudun su-elektrolit dengesini sağlamak ve azotlu artık maddelerin vücut dışına atılmasını sağlamaktır. Bir insan, böbreksiz olarak anca 2-3 hafta yaşar.

Sağlam bir insanda, büyük miktarda kan devamlı olarak, Malpighi cisimlerinde süzülür. Proksimal kıvrımlı tübülde, bol miktarda su yeniden emilir. Bu su ile birlikte de tuz ve bazı diğer maddeler de absorbe edilir. Atılacak maddelerin su içinde solüsyon (eriyik) halinde olması da ayrıca gereklidir. Tübülüsün daha ileri bölgelerinde böbreğin vücut sıvı ve asidite dengesi regülasyon mekanizması daha işler.

Böbreğin çalışmasını etkileyen başlıca üç faktör vardır; Kapillerdeki kan basıncı, kanın dolaşım hızı ve tübülüs cidarındaki hücrelerin durumu. Böbrek faaliyetine tesirli hormonlar ise böbrekte sodyumun akıbetini etkileyen ve hipofizce salgılanan vazopressin, yine sodyumun atılmasıyla ilgili olup, hipofiz tarafından salgılanan büyüme hormonu, fosfat atılmasını etkileyen paratiroid hormonları, su ve tuz dengesini etkileyen ve gonadlarca (tohum bezlerince) salgılanan seks hormonlarıdır.

Böbrek dokusu da renin adını alan enzim salgılar. Renin, karaciğerde meydana gelen angiotensinogen maddesinin angiotensine çevrilmesinde etkilidir. Bu da, özellikle böbrek kan damarlarının ve bütün vücut kan damarlarının kuvvetli daralmasıyla böbreküstü guddesinin aldosteron salgılamasından etkendir. Muhtemelen, kan damarlarının daralmasına sebep olan renin,böbrek hastalığı ile yüksek kan basınca arasındaki ilgiyi sağlayan maddedir.

Eritropoetin diye adlandırılan ve alyuvarların yapısında gerekli olan bir maddenin de, böbrekte bulunmamasına rağmen, yapılışının böbrekle ilgili olduğu iddia edilmektedir.

Böbreklerin çalışması ve şekillerini incelemek

Böbreklerin çalışması ve şekillerini incelemek amacıyla idrarla atılabilen bir kontrast madde damara enjekte edilip, fasılarla böbrek röntgen engekte edilip, fasılalarla böbrek röntgen filmleri çekilir. Böbrek çalışma ve şeklini incelemenin diğer bir metodu da, mesaneye bir sistoskop yerleştirdikten sonra, çok ince ve oldukça sert tüpler olan üreter kateterleri sokup, bunları sağ ve sol üreterkere ayrı ayrı koymaktır. Bu kateterlerden, her bir üreterden ayrı ayrı gelen idrar miktarı, görünüşü, kimyası tespit edilebilir. Gerekirse, bu kateterlerden de kontrast madde sevk edilip, böbrek röntgeni alınabilir.

Böbrek şeklini incelemenin bir diğer yolu da, böbrek çevresine hava zerk edip röntgen filmi çekmektir. (bkz ventrikülografi). Böbrek kan damarlarının incelenmesi için, kasıkta femoral artere sokulan ince bir polietilen kateter, aortaya sevk edilir. Bu kateterden içeri verilen kontrast madde, renal arterlere geçeceğinden, kısa aralarla çekilen bir seri röntgen filmi, böbrek kanlanmasına dair fikir verir.

Böbrek Hastalıkları

Böbrek hastalıklarını incelemek için; Nefrit, Böbrek Taşı, Hipernefrom, Polikistik Hastalık, Pyelit. adlı sayfaları inceleyiniz.

Leave a Reply